Lisede okuyan öğrenciler için özellikle birinci sınıf büyük önem taşıyor. Çünkü lise birinci sınıfın sonunda öğrenciler, başarı durumuna göre alan seçimi yapıyor. Ancak alan seçiminin yıl ortasında yapılması, sene sonuna bırakılmaması gerekiyor. Alan seçimi üniversite ve bölüm tercihlerinin ilk aşaması olduğu için, LYS sonrası yapılacak olan tercihleri de büyük ölçüde etkiliyor. Bu da onların üniversite sınavında okuyacakları bölümleri etkiliyor ve ileride yapacakları meslekleri belirliyor. Öğrenciler seçmek istedikleri alanda hangi dersleri alacaklarını ve seçtikleri alanla ilgili YGS ve LYS sonrası hangi bölümleri tercih edebileceklerini araştırmalılar. Üniversite sınav sistemi lise eğitimindeki alanlar üzerine kurulu ve öğrencilerin eğitim gördükleri alana ilişkin yükseköğretim programları ÖSYM  tarafından yayınlanan kılavuzda belirtiliyor.

Uygun meslek şansı 

Rehberlik uzmanları, “9. sınıfın ortalarında seçilecek alan, öğrencilerin YGS ve LYS sonrasında yapacakları tercihlerde etkili olacak. Lisede elde edilen başarı puanı (mezuniyet notlarına dayalı olarak hesaplanan Orta Öğretim Başarı Puanı) ve okulun YGS-LYS  ortalaması (Ağırlıklı Orta Öğretim Başarı Puanı) olarak sınav puanlarına eklenmekte ve sınav başarılarına etki etmektedir. Öğrenciler lise ikinci sınıfa geçerken yeteneklerini ve ilgi alanlarını fark ederek, kendilerini belli bir alana yönlendirmeye başlamalılar. Doğru bir alan seçimi üniversite sınavlarında öğrencinin kendisine en uygun meslekleri tercih edebilme şansını doğurduğu için, oldukça önemlidir” diyor. Rehberlik uzmanları, alan seçimi konusundaki sorularımızı şöyle cevapladı:

*Alan seçimi ne zaman yapılıyor?

Lise birinci sınıfın bittiği yıl sonunda yapılıyor. Ancak bu seçim 9. sınıfın başında planlanmalıdır. Çünkü bir öğrencinin belirli bir alanı seçebilmesi için, o alanın kaynak derslerinin yıl sonu ağırlıklı ortalamasının belirli bir barajın üstünde olması gerekir. Öğrenci 9. sınıfın başında seçeceği alanı belirlemeli ve seçeceği alan derslerinin notlarını barajın üstüne çıkarmaya çalışmalıdır. 9. sınıfın sonundan başlamak üzere yaz boyunca okullar açılıncaya kadar alan seçimi yapılabilir.

*Alan seçimindeki kıstaslar nelerdir?

Öğrenci kendi ilgi ve yeteneklerinin yanında belli düzeyde bir ders başarısını da göstermeli. Alan seçiminde 9. sınıfta okutulan derslerin yıl sonu notlarının ağırlıklı ortalaması esas alınıyor. Öğrencinin seçmek istediği alana ait derslerin yıl sonu ağırlıklı ortalamasının en az 3.00 olması gerekiyor.

*Ağırlıklı yıl sonu ortalaması düşük öğrenci nasıl yönlendirilir? 

Öğrencinin seçmek istediği alan için ders notları yeterli düzeyde değilse, öğrenci ders notu en yüksek olan alana yönlendirilir. Yani ağırlıklı ortalaması 3.00’den düşük olan öğrenciler, alanlara kaynaklık eden derslerin yıl sonu notlarının ağırlıklı ortalaması, hangi alan için daha yüksekse o alana yönlendirilir. Eğer ders notları birden fazla alanı seçmek için yeterliyse istedikleri alanı seçebilirler.

*Alan seçimi LYS’yi nasıl etkiliyor? 

Öğrenci üniversite sınavı sonrasında lisede öğrenim gördüğü alana ilişkin tercih yaparsa ÖSYM, ortaöğretim başarı puanını 0.8 ile çarparak LYS puanına ekliyor. Eğer öğrenci liseden mezun olduğu alanın dışından bir yükseköğretim programını tercih ederse AOBP’si 0.3 ile çarpıyor. Bu nedenle seçilen alan, üniversite programlarından tercih yapma aralığını da belirliyor.

Hangi dersler hangi alanı kapsıyor?

Sosyal bilimler alanına kaynaklık eden dersler: Türk dili ve edebiyatı, coğrafya, tarih. 

Türkçe-Matematik alanına kaynaklık eden dersler: Türk dili ve edebiyatı, matematik.

Fen bilimleri alanına kaynaklık eden dersler: Matematik, fizik, kimya, biyoloji.

Yabancı dil alanına kaynaklık eden dersler: Türk dili ve edebiyatı, yabancı dil. 

Ailelere öneriler

Gençlerin meslek ve alan seçimini doğru yapmaları konusunda ailelere öneride bulunan rehberlik uzmanları, dikkat edilmesi gerekenleri şöyle sıraladı:

*Genç için son derece hassas olan bu sürece ilgisiz kalmayın. Ancak aşırı yönlendirici bir tutum izlemeyin. 

*Çocuğunuza kendi yapmak istediğiniz mesleği seçmesi konusunda baskıcı olmamalı aksine yol gösterici bir tutum izlemelisiniz. Çocuğunuzun istek ve ideallerinin sizinkinden farklı olabileceğini unutmayınız.

*Çocuğunuzun öğrenim yıllarını değerlendirerek, hangi derslerde başarılı olduğunu saptayın.

*Seçilecek meslekteki çalışma ortamını, iş bulma olanaklarını ve ortalama kazancı nesnel olarak inceleyin. Mevcut koşulların çocuğunuza uyup uymadığını değerlendirin.

Bu hatalara düşmeyin!

Rehberlik uzmanları, alan ve meslek seçiminde yapılan önemli yanlışları ise şöyle sıraladı:

*Öğrenci, bazen ailesinin, kulun ve çevresinin etkisinde kalarak kendine uygun olan alanı seçmeyebiliyor. Örneğin Fen alanında okumak isterken ‘Türkçe-Matematik alanındaki meslekler daha kolay’ gibi yönlendirmelerle ilgi alanının dışına çıkabiliyor.

*Alan ve meslek seçiminde önemli olan bir etken de çok popüler ve gelir getiren mesleklere olan eğilim. Eğer gencin kişisel özellikleri ve yetenekleri bu mesleklere uygun değilse ileride olumsuzluklarla karşılaşabiliyor.

* Lise döneminde gençler grup ilişkilerine çok önem verir. Genç, arkadaşlarından ayrılmamak için yetenekleri dışındaki alanı seçerek bir yanlışa düşebilir.